Unix - Kurs Podstawowy

• *BSD
• DNS
• FTP
• Początkujący
• Sieć
• Unix
• Xwindow

Spis tresci:

• Poczatek pracy
• Ogólne zasady wpisywania komend
• Dostep do programów i danych
• Komendy dzialajace na kartotekach
• Komendy dzialajace na plikach
• Bazowa kartoteka uzytkownika
• Prawa dostepu
• Miejsce na dysku
• Sumaryczna wielkosc plikow
• Fizyczna ilosc wolnego miejsca na dysku
• Jak znalezc informacje o fizycznej ilosci wolnego miejsca na dysku, na ktorym znajduja sie nasze pliki?
• Informacja o komendach ("help")
• Wybrane programy uslugowe - vi
• Wybrane komendy trybu klawiszowego
• Komendy zmiany pozycji
• Kopiowanie i przenoszenie tekstu
• Wybrane komendy trybu liniowego
• Wyswietlanie danych o innych uzytkownikach
• Wysylanie komunikatow do innych uzytkownikow
• Interaktywna komunikacja z innymi uzytkownikami
• Wysylanie listów
• Procesy
• Skrypty
• Konfigurowanie srodowiska uzytkownika
• Alias
• Adresy sieciowe komputerow. Komunikacja pomiedzy komputerami
• telnet
• ftp
• DNS - Domain Name Servis
• Uruchamianie systemu X Windows
• Zasada dzialania systemu X Windows
• Konfiguracja wlasnego ekranu w systemie X Windows

Zanim zaczniemy prace - musimy zaloginowac sie do systemu. Unix pozwala na wpisanie: spis treści ^^
nazwy uzytkownika - po login
hasla uzytkownika - po password. Haslo nie jest wyswietlane na ekranie

Sprawdz u administratora swojego systemu jaka jest Twoja nazwa uzytkownika oraz jakie posiadasz haslo. Spróbuj zaloginowac sie popelniajac celowe pomylki w nazwie uzytkownika lub hasle. Zwróc uwage na tresc komunikatów o bledach.

Nazwa uzytkownika:
do 8 znaków, male i duze litery sa traktowane jako rózne znaki. W nazwie moga wystapic litery, cyfry oraz znaki specjalne: _ - $

Haslo uzytkownika:
równiez do 8 znaków, zestaw znaków - jak dla nazwy uzytkownika

W momencie tworzenia konta uzytkownika przez administratora systemu definiowane sa nastepujace obiekty:

• nazwe uzytkownika
• haslo
• unikalny numer uzytkownika (UID: User Identification Number)
• grupe do której standardowo nalezy uzytkownik (GID: Group Identification Number)
• ewentualne ograniczenia na dopuszczalna ilosc zajmowanego miejsca na dyskach (file quota) - o ile system quota jest aktywny
• 'dluga' nazwe uzytkownika - pozwalajaca na identyfikacje uzytkownika wedlug jego prawdziwego nazwiska
• bazowa kartoteke uzytkownika - kartoteke w której znajda sie pliki zakladane przez uzytkownika. Do kartoteki tej kopiowane sa zwykle standardowe pliki konfiguracyjne
• nazwa standardowej powloki jakiej uzywac bedzie w swoich sesjach uzytkownik. Zwykle ta powloka (shellem) jest csh lub tcsh

Ogólne zasady wpisywania komend w systemie Unix: spis treści ^^

• duze i male litery w nazwach komend sa traktowane jak rózne znaki - wiekszosc komend Unixa posiada nazwy zawierajace wylacznie male litery

standardowa linia komendy Unixa ma do 128 znaków. Najczesciej uzywane znaki edycyjne:

skresl ostatni znak
Backspace lub Cntrl-H

skresl cala linie komendy
Esc

• ostatnio wprowadzone komendy sa pamietane w historii komend uzytkownika.

Na tak zapamietanym zbiorze komend mozemy wykonywac nastepujace operacje (wymieniono tylko te najwazniejsze):

wyswietl liste wczesniej wykonywanych komend
history

powtórz wykonanie ostatniej komendy
!!

powtórz wykonanie ostatniej komendy zaczynajacej sie od podanego lancucha
!lancuch

powtórz wykonanie ostatniej komendy zawierajacej w sobie (w dowolnym miejscu) lancuch
!?lancuch

wykonaj ponownie n-ta komende (komendy sa numerowane od 1)
!n

przyklad powtarzania komend:

Dostep do programów i danych - poprzez kartoteki i pliki. spis treści ^^

Nazwa pliku i kartoteki:

• do 32 znaków
• duze i male litery, cyfry, znaki specjalne: _ - $ .

Róznice w nazwach (w stosunku do nazw z Ms DOS):

• duze i male litery sa traktowane jako rózne znaki
• kropki moga wystepowac w nazwach wielokrotnie
• nazwy moga byc dluzsze
• nazwy podkartotek sa oddzielane slashem (/) a nie backslashem (\)
• nazwa kartoteki korzenia jest /

Kartoteki tworza normalne drzewo kartotek. Oprócz zwyklych plików w kartotekach moga sie pojawic:

• pliki 'ukryte' - kazdy plik, którego nazwa zaczyna sie od kropki jest plikiem 'ukrytym'. Jego nazwa nie jest normalnie wyswietlana podczas listowania zawartosci kartoteki.

Zwykle sa to pliki konfiguracyjne - nie powinny byc skreslane ani modyfikowane przez uzytkownika

• pliki 'specjalne' - wszystkie pliki w kartotece /dev oznaczaja naprawde urzadzenia dolaczone do komputera - twarde dyski, urzadzenia peryferalne, itp. Nie wolno skreslac plików z kartoteki /dev - uzywamy tych 'plików' tylko w komendach archiwizacji danych (tar)

Oprócz nazw plików i kartotek mozemy uzywac wzorników. We wzornikach moga wystapic - oprócz liter, cyfr, znaków _ - $ i . (kropki) - znaki specjalne:

• * - oznacza dowolny lancuch dowolnych znaków
• ? - oznacza pojedynczy dowolny znak
• [znak, ..., znak] - dowolny z wymienionych znaków
• [od-do] - dowolny znak o kodzie w podanym zakresie

Przyklady wzorników:

• *a dowolna nazwa konczaca sie litera a
• a??b*c* dowolna nazwa zaczynajaca sie od litery a po której wystepuja dwa dowolne znaki a nastepnie litera b, dowolny ciag dowolnych znaków, litera c i

dowolny ciag dowolnych znaków konczacych nazwe

• [0-9]*[xyz] dowolna nazwa zaczynajaca sie od cyfry po której wystepuje dowolny ciag dowolnych znaków. Nazwa konczy sie jedna z liter x, y lub z

Jezeli chcemy, zeby wzornik obejmowal nazwy zaczynajace sie od kropki ('ukryte') - musimy jawnie wymienic kropke we wzorniku

• *z dowolna nazwa konczaca sie litera z - z wyjatkiem nazw zaczynajacych sie od kropki
• .*z dowolna nazwa zaczynajaca sie od kropki po której wystepuje dowolny ciag dowolnych znaków zakonczonych litera z

Nie mozna zdefiniowac wzornika obejmujacego zarówno nazwy 'ukryte' (zaczynajace sie od kropki) jak i nazwy 'nie ukryte'.

Komendy dzialajace na kartotekach: spis treści ^^

komenda
opis

mkdir nazwa
tworzy (pod)kartoteke o podanej nazwie

pwd
wyswietl nazwe biezacej kartoteki

rmdir wzornik
skresl kartoteki o nazwach zgodnych z wzornikiem. Uwaga! Kartoteka moze zostac skreslona tylko wtedy, kiedy jest pusta (wczesniej skreslono wszystkie pliki i podkartoteki)

cd nazwa
przejdz do podkartoteki o podanej nazwie. W stosunku do MsDOS wystepuja nastepujace róznice:

• zamiast nazwy mozna podac wzornik - dowolny fragment nazwy zakonczony *. O ile tylko taki wzornik wyznacza jednoznacznie kartoteke - przejdziemy do niej
• istnieja równiez 'nazwy specjalne':
• .. - kartoteka nadrzedna (kartoteka 'ojca')
• / - kartoteka korzenia
• jezeli nazwa (lub wzornik) wystepujaca w komendzie cd zaczyna sie od / (slash) - Unix szuka kartoteki poczawszy od korzenia. W przeciwnym wypadku - szuka podkartoteki biezacej kartoteki.
  komenda cd bez nazwy kartoteki - powoduje powrót do kartoteki 'bazowej' uzytkownika.

Komendy dzialajace na plikach: spis treści ^^

ls [ parametry ] [ wzornik ]

wyswietla informacje o plikach, których nazwy sa zgodne z wzornikiem. Jezeli nie podamy wzornika - wyswietla informacje o wszystkich plikach - z wyjatkiem plików ukrytych. Najczesciej uzywane parametry:

cp plik nowy_plik

cp wzornik [ ... wzornik] kartoteka
kopiuje pliki. W pierwszej postaci kopiuje plik na nowy plik tworzac jego kopie. W drugim przypadku (ostatnia nazwa musi byc nazwa kartoteki) kopiuje grupe plików do wskazanej kartoteki.
Uwaga!!! Komenda cp bez ostrzezenia niszczy - o ile takie pliki juz istnieja - zawartosc plików do których kopiowana jest informacja!!!

mv nazwastara nazwanowa
mv wzornik [ ... wzornik] katalog
w pierwszej postaci - zmienia nazwe pliku lub kartoteki. Pojedyncze nazwy (nie wzorniki) moga wystapic w takiej sytuacji. Jezeli plik o nazwie nazwanowa juz istnieje i nie jest zabezpieczony przed zapisem - jest skreslany bez ostrzezenia
w drugiej postaci - przenosi pliki o nazwach zgodnych z wzornikami do kartoteki, której nazwa wystepuje jako ostatni parametr. Uwaga!!! bez ostrzezenia skresla pliki w docelowej kartotece - o ile nie sa one zabezpieczone przed zapisem. . (kropka) jako nazwa kartoteki oznacza zadanie przeniesienia plików do biezacej kartoteki.

rm [-f] [-r] -i] wzornik
kasuje pliki o nazwach zgodnych z wzornikiem. Jezeli plik byl zabezpieczony przed zapisem - zada potwier-dzenia przed skresleniem pliku. Mozliwe parametry:

cmp plik1 plik2
porównuje dwa pliki, wyswietlajac napotkane róznice

more nazwapliku

wyswietla zawartosc pliku, strona (ekran) po stronie. W czasie wyswietlania dzialaja nastepujace klawisze:

Przecwicz praktycznie nastepujace operacje:
zalóz wlasna kartoteke
wyswietl wszystkie nazwy plików z wlasnej kartoteki
przekopiuj kilka plików z Twojej bazowej kartoteki do tej nowo utworzonej
przejdz do tej nowej kartoteki
wylistuj i skasuj wszystkie pliki z nowo utworzonej kartoteki

Bazowa kartoteka uzytkownika spis treści ^^
kazdy uzytkownik posiada swoja kartoteke 'bazowa' - to ta kartoteka w której znajdujemy sie bezposrednio po zaloginowaniu. Kartoteki zakladane przez uzytkownika sa zwykle tworzone jako podkartoteki jego kartoteki bazowej. Do kartoteki bazowej mozemy zawsze 'wrócic' w nastepujacy sposób:

Konstrukcji ~username mozemy równiez uzywac do kopiowania danych - komenda

skopiuje wszystkie pliki uzytkownika nowak do biezacej kartoteki (o ile mamy pozwolenie na czytanie z kartoteki nowak)

Prawa dostepu spis treści ^^

Każdy plik i kartoteka w systemie Unix posiada atrybuty, okreslajace prawa dostepu do takiego obiektu. Prawa dostepu sa definiowane w momencie tworzenia obiektu - wedlug maski ustawionej przez administratora systemu. Wlascicielem obiektu jest ten, kto go stworzyl. Wlasciciel obiektu moze w kazdej chwili zmienic prawa dostepu do obiektu - zarówno dla siebie jak i dla innych uzytkowników.

Prawa dostepu sa zdefiniowane na trzech poziomach:

Z punktu widzenia uzytkownika systemu Unix kazdy obiekt moze posiada zawsze jakies prawa dostepu, zdefiniowane przez wlasciciela obiektu. Prawa te sa kombinacja nastepu-jacych praw dostepu:

Do zmiany praw dostepu sluzy komenda

chmod komu jak prawa wzornik

gdzie:

komu - dowolna kombinacja liter u, g i o oznaczajacych kolejno wlasciciela pliku, czlonków grupy do której nalezy wlasciciel pliku (z wylaczeniem wlasciciela obiektu) oraz pozostalych uzytkowników. Dodatkowo mozna uzyc litery a która oznacza 'wszystkich uzytkowników' (a=ugo)
jak - jeden ze znaków +, - lub = oznaczajacych kolejno:

prawa - dowolna kombinacja liter r, w, x i s. Znaczenie - jak opisano to wczesniej
wzornik - obiekty których nazwy sa zgodne z wzornikiem beda tymi obiektami, dla których zmieniamy prawa dostepu

Przyklady:

odbierz wlascicielowi prawa zapisu i kasowania do wszystkich plików i podkartotek z biezacej kartoteki, których nazwy koncza sie litera a.
Uwaga!!! Ta zmiana nie bedzie dotyczyc obiektów których nazwa konczy sie litera a ale zaczyna sie od kropki.

odbierz uzytkownikom, nalezacym do tej samej grupy co uzytkownik wydajacy komende chmod, wszystkie prawa z wyjatkiem praw do czytania dla obiektów z biezacej kartoteki, których nazwy zaczynaja sie od kropki a koncza litera z

odbierz wszystkim uzytkownikom - z wyjatkiem wlasciciela obiektów - prawa do zapisu i wykonywania wszystkich plików i podkartotek z kartoteki bazowej uzytkownika nowak. Zmiana ta nie dotyczy obiektów w kartotece ~nowak których nazwy zaczynaja sie od kropki

Uwagi:
biezaco ustawione prawa dostepu mozemy wyswietlic uzywajac komendy ls -l
w Unixie inaczej niz w MsDOSie zdefiniowane sa programy. Programem jest plik o atrybucie x - niezaleznie od tego jaka ma nazwe. Nie ma zadnych standardowych typów (rozszerzen) nazw dla programów - atrybut x decyduje czy plik jest programem (lub skryptem) czy plikiem z danymi
kartoteka równiez musi posiadac atrybut x - jezeli usuniemy atrybut x z kartoteki to nie bedziemy w stanie przejsc do tej kartoteki (komenda cd)

Cwiczenie:
wylistuj prawa dostepu do plików w swojej kartotece
odbierz sobie prawo write do pliku a nastepnie spróbuj go skreslic
wyswietl informacje o Twoich prawach dostepu do kartoteki kolegi. Popros go o odebranie praw dostepu. Ponownie wyswietl swoje prawa dostepu do jego obiektów. Zrób to samo dla kolegi - odbierz mu prawa dostepu do Twoich plików
ukryj swoja kartoteke przed innymi
wyswietl czesc obiektów z kartoteki /usr/bin - powiedz, które z nich sa programami

Miejsce na dysku spis treści ^^
dowolnie duzy dysk twardy po pewnym czasie staje sie za maly. Miejsce na dysku, które moga zajac pliki uzytkownika moze zostac ograniczone przez administratora systemu. Aby zobaczyc, czy takie ograniczenie istnieje powinnismy uzyc komendy

komenda ta wyswietli informacje o tym ile miejsca mozemy maksymalnie zajac na dysku oraz ile z tego miejsca juz zostalo przez nas zajete

Sumaryczna wielkosc plików - komenda spis treści ^^

du -s [wzornik]

wyswietla informacje o tym, ile miejsca na dysku - w kilobajtach - zajely sumarycznie pliki, których nazwy sa zgodne z wzornikiem. O ile nie podamy wzornika - wyswietlona zostanie informacja o tym, ile miejsca zajmuja wszystkie pliki w biezacej kartotece.du -s

21 .

Fizyczna ilosc wolnego miejsca na dysku: spis treści ^^

komenda

df

wyswietla informacje i fizycznej ilosci miejsca na dysku. Podawana jest nazwa urzadzenia (/dev/...), fizyczna ilosc miejsca na urzadzeniu, ilosc uzytych kilobajtów, ilosc pozostalego miejsca (w kilobajtach), procentowa ilosc wolnego miejsca oraz nazwe kartoteki do której 'dolaczone' jest urzadzenie

Jak znalezc informacje o ilosci wolnego miejsca na dysku, na którym zapisywane sa nasze pliki? spis treści ^^
najpierw musimy znalezc informacje o tym, gdzie zapisywana jest nasz kartoteka bazowa. Mozemy to zrobic za pomoca wykonywanych po sobie komend

pierwsza z nich ,przeniesie' nas do naszej kartoteki bazowej, druga wyswietli nazwe tej kartoteki. zalózmy, ze komenda pwd wyswietlila nazwe /home/nowak jako nazwe naszej kartoteki bazowej
nastepnie wykonujemy komende pwd i szukamy nazwy kartoteki której poczatek jest najbardziej zgodny z nazwa kartoteki zwrócona przez pwd

w powyzszym przykladzie widzimy, ze nasza kartoteka bazowa znajduje sie na dysku /dev/hda1 na którym pozostalo okolo 4.1 MB wolnego miejsca

Opisy komend ('help'): spis treści ^^

w kazdym momencie uzytkownik moze otrzymac angielskojezyczny opis komendy systemu Unix. Komenda

wyswietla pelny opis komendy o podanej nazwie dzielac ten opis na strony (ekrany monitora). Podczas wyswietlania takiego opisu dzialaja nastepujace klawisze kontrolne:

przyklad:

Jezeli nie pamietamy nazwy komendy mozemy za pomoca

spowodowac wyswietlenie nazw wszystkich komend które w naglówkach swych opisów posiadaja podane przez nas slowo kluczowe

Wybrane programy uslugowe - vi spis treści ^^

vi jest standardowym edytorem w systemie Unix. Pozwala na tworzenie i edycje plików tekstowych. Uruchomienie:

vi [parametry] wzornik

vi zostanie uruchomiony - pierwszy z plików których nazwy sa zgodne z wzornikiem zostanie wczytany do edycji.

Zanim omówimy zasady dzialania vi - najczesciej uzywane parametry wywolania vi:

vi moze pracowac w jednym z 3 stanów:

Uwaga!!! Najczesciej popelnianym bledem jest próba wpisywania tekstu w trybie klawiszowym bez wczesniejszego wykonania komendy inicjujacej wpisywanie tekstu. Powoduje to interpretowanie przez vi kazdego nacisnietego klawisza jako komendy vi - moze do doprowadzic do duzych 'zniszczen' w edytowanym tekscie.

Wybrane komendy trybu klawiszowego powodujace przejscie do trybu wpisywania tekstu: spis treści ^^

Wpisywany tekst moze byc wieloliniowy. Konczymy wpisywanie tekstu naciskajac klawisz Esc - wracamy do trybu klawiszowego

Komendy zmiany pozycji: spis treści ^^

zapis ^F oznacza jednoczesne nacisniecie klawisza Ctrl i klawisza F.

Kopiowanie i przenoszenie tekstu: spis treści ^^
wszystkie komendy skreslajace lub kopiujace tekst wpisuja ten tekst do wewnetrznego bufora vi. Tekst ten moze byc potem wielokrotnie wstawiany w rózne miejsca pliku. Nizej wymienione komendy równiez dzialaja na buforze vi:m zaznacz biezaca linie

Wybrane komendy trybu liniowego: spis treści ^^

Komendy s i w standardowo przeszukuja i zapisuja caly plik. Jezeli poprzedzimy je dwoma numerami linii oddzielonymi przecinkiem - beda dzialac tylko na tych liniach.
Jako numery linii mozna uzyc liczb calkowitych lub konstrukcji postaci:

Przyklady:

zamien kazde wystapienie tekstu ala na ola w liniach od 1 do 20

wpisz na plik part1 czesc biezaco poprawianego pliku - od linii o 5 dalej niz biezaca do linii o 10 mniej niz ostatnia linia w pliku
uzywajac vi stwórz we wlasnej kartotece plik zawierajacy podanie o podwyzke. Najpierw stwórz i zapisz plik zawierajacy naglówek takiego podania i zapisz go na dysk konczac prace z vi. Nastepnie uzyj ponownie vi aby dopisac do pliku uzasadnienie podwyzki.

Wyswietlanie danych o innych uzytkownikach: spis treści ^^

zanim spróbujemy skomunikowac sie z jakims uzytkownikiem powinnismy czy jest on biezaco zaloginowany - mozemy wtedy nie tylko wyslac mu list lecz równiez 'porozmawiac' z nim przez komputer.

Komenda

wyswietla informacje o uzytkownikach którzy pracuja biezaco na naszym komputerze

dodatkowo otrzymujemy informacje o tym kiedy zaloginowali sie poszczególni uzytkownicy ('login@'), z jakiego komputera ('from' - w tym przypadku nie bylo uzytkowników zaloginowanych spoza naszego komputera) oraz jaka komende wykonali ostatnio ('what')

Pelniejsze dane o uzytkownikach otrzymamy uzywajac komendy

natomiast podanie nazwy uzytkownika spowoduje wyswietlenie 'pelnej' informacji o uzytkowniku:

mozna równiez wyswietlac dane o uzytkowniku z innego komputera

nazwa_uzytkownika sluzy do wskazania do kogo ma byc wyslany komunikat. Jezeli uzytkownik jest zaloginowany na kilku terminalach mozemy jawnie wskazac na który terminal ma byc przeslany komunikat wpisujac nazwa_terminala jako ostatni parametr komendy write.

Po wpisaniu komendy write uzytkownik wysylajacy komunikat wpisuje w kolejnych liniach tekst, który zostanie przeslany. Tekst moze byc wieloliniowy - przechodzimy do nowej linii naciskajac klawisz Enter. Konczymy wpisywanie naciskajac Ctrl-D jako pierwszy znak nowej linii.

Uzytkownik do którego wysylamy komunikat zobaczy na swoim ekranie wiadomosc postaci:

Interaktywna komunikacja z innymi uzytkownikami: spis treści ^^

aby 'porozmawiac' z innym uzytkownikiem uzyjemy komendy

komenda ta pozwala na 'rozmowe' z uzytkownikiem, który jest biezaco zaloginowany. Podanie po nazwie uzytkownika adresu_komputera umozliwi 'rozmowe' z uzytkownikiem zaloginowanym na innym niz nasz komputerze.

Nawiazanie polaczenia pomiedzy dwoma uzytkownikami wyglada wtedy nastepujaco:
zalózmy, ze uzytkownik nowak zaloginowany na komputerze alfa chce porozmawiac z uzytkownikiem kowalski pracujacym na komputerze beta
nowak wysyla komunikat

kowalski wykonuje komende

polaczenie zostaje nawiazane. Ekrany komputerów nowaka i kowalskiego zostaja podzielone na polowy - na jednej z nich pojawiaja sie komunikaty wysylane, na drugiej odbierane - polaczenie zostalo nawiazane.

Aby zakonczyc polaczenie jeden z uzytkowników naciska Cntrl-C - to przerywa polaczenie.

Wysylanie listów spis treści ^^

wymienione wczesniej metody komunikacji pomiedzy uzytkownikami wymagaja zeby obaj respondenci byli biezaco zaloginowani. To nie zawsze jest mozliwe. Aby skomunikowac sie z uzytkownikiem który nie jest zaloginowany - w najprostszym przypadku - uzywamy komendy mail

jezeli nie podamy nazwy uzytkownika - mail sprawdzi czy sa do nas jakies listy. Jezeli nie ma zadnych listów po wypisaniu komunikatu 'no mail messages' mail zakonczy dzialanie.

Jezeli sa jakies listy do nas - mail wyswietli naglówki tych listów:

jestesmy teraz w trybie wykonywania komend maila. Najczesciej uzywane komendy to:

jako num mozemy uzyc pojedynczego numeru (komenda dotyczy wtedy pojedynczego listu), dwóch numerów oddzielonych myslnikiem (komenda dotyczy wszystkich listów o numerach od - do) lub * (gwiazdki) - w tym ostatnim przypadku komenda dotyczy wszystkich listów.

Jezeli zaczniemy wysylac list - podajac nazwe adresata - bedziemy proszeni o wpisanie:
cc - pole do którego wpisujemy nazwy uzytkowników (z ewentualnymi adresami komputerów) którzy powinni otrzymac kopie naszego listu. Komenda r wysyla odpowiedz do nadawcy listu oraz wszystkich uzytkowników wymienionych w polu cc
nastepnie wpisujemy tresc listu. Tresc moze byc dowolnie dluga - konczymy wpisywanie naciskajac Ctrl - D lub wpisujac . (kropke) na poczatku pustej linii.

Przecwicz poznane komendy komunikacji pomiedzy uzytkownikami:
wyswietl informacje o biezaco zaloginowanych uzytkownikach
wyslij komunikat do jednego z uzytkowników
nawiaz lacznosc (talk) z wybranym uzytkownikiem
wyslij list do grupy uzytkowników - odpowiedz na list który doszedl do Ciebie
zapamietaj tresc wybranego listu na pliku Program mail to najprostszy program to obslugi poczty. Jego 'zaleta' jest to, ze jest obecny w kazdej wersji Unixa. Natomiast jego uzycie nie jest zbyt 'user friendly'. Dlatego uzytkownicy Unixa dosc szybko zaczynaja uzywac bardziej 'wygodnych' programow - elm i pine sa chyba najczesciej uzytwanymi programami do obslugi poczty. Omowienie tych programow przekracza zakres tego opracowania - zreszta sa one na tyle 'przyjacielskie' ze elementarna znajpmosc jezyka angielskiego wystarcza do ich uzywania.

Procesy spis treści ^^

kazdy uruchomiony w Unixie program jest traktowany jak niezalezny proces. Unix pozwala uruchomic wiele procesów jednoczesnie. Kazdy z uruchomionych procesów posiada 3 standardowe strumienie danych:

Unix pozwala przedefiniowac miejsce, skad pobierane sa dane wejsciowe oraz miejsca gdzie wyswietlane sa komunikaty za pomoca nastepujacych konstrukcji:

Przyklad:

zapamietaj w pliki dane o wszystkich plikach z biezacej kartoteki posiadajacych nazwy zaczynajace sie od a i konczace sie na z

Unix pozwala równiez wykonywac kilka procesów tak, ze ich wykonanie jest powiazane ze soba:

wszystkie te sposoby uruchamiania procesów mozna laczyc ze soba. Dodatkowo uruchamiane procesy moga byc laczone w grupy za pomoca nawiasów.

uruchom wspólbieznie:
wykonywane sekwencyjnie procesy p1 i p2
proces p3, po jego zakonczeniu uruchom p4 przekazujac mu jako dane wejsciowe dane wytworzone przez p3

Do wykonania bardziej sensownych operacji na strumieniach i procesach potrzebne nam beda jeszcze dwie komendy Unixowe:

czyta zawartosc wszystkich plików których nazwy sa zgodne z wzornikiem, laczy ich zawartosc i wysyla na ekran. Jezeli nie podamy wzorników - czytaj dane ze standardowego wejscia (klawiatura)

wyszukuje w plikach których nazwy sa zgodne z wzorcem wszystkie linie w których wystepuje tekst. Wyszukane linie sa przesylane na standardowe wyjscie

Najczesciej uzywane parametry:

Przyklady:
polacz w jeden plik wszystkie pliki o nazwach zaczynajacych sie od x w jeden plik o nazwie wynik

wyswietl informacje o biezaco zaloginowanych uzytkownikach którzy w informacji o sobie maja slowo 'programista'

Skrypty spis treści ^^

skrypty sa odpowiednikiem batchów z MsDOSa. Pozwalaja na spisanie ciagu komend Unixa a nastepnie wykonanie ich.

W srodku skryptu mozemy uzywac nastepujacych konstrukcji:

wartosc zmiennej nadajemy instrukcja

natomiast wartosc zmiennej pobieramy uzywajac konstrukcji $nazwa_zmiennej

Jezeli wartoscia zmiennej alfa jest lancuch beta to komenda

wyswietli na monitorze komunikat

W systemie zdefiniowane sa pewne zmienne globalne - najczesciej uzywane z nich to:

wewnatrz skryptu wpisujemy normalne komendy Unixa. Dodatkowo mamy mozliwosc uzycia dodatkowych instrukcji. We wszystkich omawianych ponizej instrukcjach uzywamy nastepujacych oznaczen:warunek wykonanie dowolnego ciagu instrukcji Unixa - uruchomienie procesów, komendy wbudowane Unixa. warunek ma wartosc TRUE o ile uruchomione programy wykonaly sie bez bledów - dokladniej dopóki beda zwracac wartosc 0

dodatkowo jako warunek moze wystapic konstrukcja -f fname - ma wartosc TRUE jezeli plik o nazwie fname istnieje
ciag instrukcji dowolny ciag instrukcji Unixa

Najwazniejsze z dodatkowych instrukcji których mozemy uzyc w skryptach:

Uwaga! Przed wykonaniem pliku ze skryptem musimy mu nadac atrybut 'executable' - komenda

Przyklad:
sprawdz czy plik o podanej jako parametr skryptu nazwie istnieje. Jezeli tak - sprawdz czy w tym pliku wystepuje linia z tekstem bedacym drugim parametrem skryptu. Jezeli oba warunki sa spelnione - utwórz plik o nazwie zgodnej z nazwa pliku bazowego oraz rozszerzeniem '.tekst_szukany.RESULT'. W pliku tym powinny znajdowac sie wylacznie linie zawierajace szukany tekst

Cwiczenie:
stwórz - za pomoca vi - plik zawierajacy skrypt do_find. Przecwicz wykonanie takiego skryptu. Dodaj do skryptu instrukcje sledzace jego wykonanie (instrukcje echo wyswietlajace wartosci zmiennych podczas wykonywania skryptu)

Konfigurowanie srodowiska uzytkownika: spis treści ^^

w kartotece bazowej kazdego uzytkownika znajduja sie pliki konfigurujace jego sesje. Do najwazniejszych z tych plików naleza:

Kolejnosc uruchamiania plików .cshrc i .login jest nastepujaca:
uzytkownik wykonuje komende login zeby uruchomic swoja sesje w systemie Unix. Wykonywane sa instrukcje z pliku .cshrc. Poniewaz jednoczesnie otwiera sie okienko - po .cshrc wykonywany jest plik .login
kazdorazowo gdy - pracujac w biezacej sesji - uzytkownik otwiera nowe okienko - wykonywany jest plik .login
kiedy uzytkownik wykona komende logout (konczaca sesje) wykonywany jest plik .logout

Dodatkowymi plikami konfiguracyjnymi, które moga byc ustawiane przez uzytkownika sa:

Aliasy spis treści ^^

konstrukcje postaci

wystepujace w plikach .cshrc i .login definiuja aliasy. Od momentu zdefiniowania aliasu kazde wpisanie przez uzytkownika tekstu nazwa bedzie traktowane tak jakby uzytkownik wpisal tekst wartosc. Pozwala to definiowac 'nowe' komendy w Unixie. wartosc ujmujemy w apostrofy jezeli wewnatrz tekstu tworzacego wartosc wystepuja spacje.

Komende alias mozemy równiez wprowadzic z linii komend Unixa.

Definicje

Cwiczenie:
wyswietl zawartosc swoich plików .cshrc i .login. Jezeli nie istnieja aliasy 'komend MsDOSa' - dopisz je do .cshrc. Zaloginuj sie ponownie i spróbuj ich uzyc.
utwórz pliki .plan i .project w swojej kartotece bazowej. Zobacz jak dziala komenda finger twoja_nazwa_uzytkownika kiedy takie pliki istnieja.

Adresy sieciowe komputerów. Komunikacja pomiedzy komputerami. spis treści ^^

kazdy komputer dolaczony do sieci komputerowej posiada dwa adresy sieciowe: symboliczny i tzw. IP adres. Oba adresy sa tworzone przez administratora systemu. Adres symboliczny wlasnego komputera mozemy uzyskac komenda

hostname

natomiast adres IP mozemy znalezc w pliku /etc/hosts - plik ten zawiera pary 'adres symboliczny - IP adres' dla komputerów, które sa 'znane' naszemu komputerowi. IP adres ma zawsze postac czterech liczb z przedzialu 1 - 253, oddzielonych od siebie kropkami.

Do komunikacji pomiedzy komputerami w sieci uzywane sa najczesciej dwie komendy:

telnet spis treści ^^
Uruchom sesje uzytkownika na zdalnym komputerze.
komenda ta laczy sie z komputerem o podanym adresie. Jezeli taki komputer nie istnieje (nie jest znany jego adres symboliczny lub nie istnieje mozliwosc zamiany adresu symbolicznego na IP) komenda konczy sie z komunikatem o bledzie. Jezeli uda sie polaczyc ze zdalnym komputerem - uzytkownik zostanie poproszony o zaloginowanie sie - bedzie musial podac poprawna nazwe i haslo uzytkownika zdefiniowanego na komputerze, do którego sie dolaczyl. Jezeli to zrobi - od tego momentu, siedzac przy terminale wlasnego komputera, wykonuje obliczenia na komputerze zdalnym.

ftp spis treści ^^
ftp adres_IP_lub_symboliczny Uruchom program do transmisji plików pomiedzy komputerami.

Najpierw - ftp próbuje polaczyc sie ze zdalnym komputerem - analogicznie jak telnet. Takie same moga byc równiez powody blednego zakonczenia ftp. Jezeli uda sie polaczyc ze zdalnym komputerem - uzytkownik musi sie poprawnie zaloginowac. Wiele z komputerów udostepniajacych pamietane na nich informacje pozwala zaloginowac sie jako uzytkownik anonymous z haslem 'nazwa_uzytkownika@adres_komputera_z_którego_sie_lacze'.Po polaczeniu sie mozemy transmitowac pliki pomiedzy naszym komputerem a komputerem do którego sie dolaczylismy uzywajac wewnetrznych komend ftp:

DNS - Domain Name Service spis treści ^^

jak mozemy zauwazyc w pliku /etc/hosts nie ma adresów wszystkich komputerów jakie istnieja na swiecie - jezeli tylko znamy symboliczny adres komputera to mozemy sie z nim polaczyc nawet wtedy kiedy informacji o nim nie ma w /etc/hosts. Dzieje sie tak dlatego ze w sieci komputerowej - oprócz zwyklych komputerów - istnieja równiez komputery zajmujace sie zamiana adresów symbolicznych na adresy IP - tzw. name servery

Cwiczenie:
wyswietl zawartosc pliku /etc/hosts na wlasnym komputerze
polacz sie przez ftp z komputerem o adresie ftp.cyf-kr.edu.pl. Zaloginuj sie jako uzytkownik anonymous z odpowiednim haslem. Komputer ten to krakowska kopia wezla simtel i cica - zawiera bardzo duzo oprogramowania typu shareware i public domain. Skopiuj dowolny, wybrany przez siebie plik z tego komputera na wlasny komputer. Pamietaj o ustawieniu trybu transmisji (ascci/binary)

Uruchamianie systemu X Windows spis treści ^^

konfiguracja komputera w ten sposób, zeby na terminalach graficznych uruchamial sie automatycznie system X Windows jest zwykle sprawa administratora systemu - informacje o 'recznym' konfigurowaniu sysetmu X Windows wykraczaja poza zakres tego kursu - dlatego nie beda tutaj omawiane.

Gdyby jednak na naszym graficznym terminalu nie uruchomil sie automatycznie system X Windows - mozemy wykonac komende openwin - ta komenda inicjuje prace systemu X Windows.

Zasada dzialania systemu X Windows: spis treści ^^

W systemie X Windows wyrózniamy dwa typy komputerów:

Zwykle serwerem jest komputer przy którym siedzimy a klientem komputer z którym polaczylismy sie zeby uruchomic znajdujace sie tam oprogramowanie (oczywiscie moze sie tak zdazyc, ze serwer i klient to ten sam komputer)

Tym gdzie bedzie wyswietlany wynik programu pracujacego pod kontrola X Windows steruja dwa elementy:
zmienna systemowa DISPLAY - przed uruchomieniem programu musimy ustawic te zmienna tak, by wskazywala komputer, na którym ma byc wyswietlany wynik dzialania programu.

jezeli chcemy wyswietlac wyniki na ekranie komputera o nazwie alfa (nazwe naszego komputera otrzymamy uzywajac komendy hostname) to zmienna DISPLAY powinna byc ustawiona nastepujaco:

Takie ustawienie zmiennej DISPLAY mozemy potraktowac jako stwierdzenia 'ja program chce wyswietlac na komputerze alfa'. Aby to bylo mozliwe konieczna jest jeszcze druga operacja - komputer alfa musi zgodzic sie na to, zeby program mógl cos wyswietlac na ekranie alfy.

Zalózmy, ze program który chce wyswietlac wyniki na komputerze alfa dziala na komputerze beta. Przed uruchomieniem programu uzytkownik musi - w okienku uchomionym na komputerze alfa - wykonac komende

Te komende mozemy potraktowac jako stwierdzenie 'ja komputer alfa zgadzam sie zeby programy z komputera beta wyswietlaly na moim ekranie'

Dopiero wykonanie obu tych czynnosci pozwoli na poprawne dzialanie programu graficznego

Konfiguracja wlasnego ekranu w systemie X Windows spis treści ^^
jezeli chcemy spersonalizowac sposób w jaki bedzie zglaszac sie system X Windows na naszym komputerze postepujemy nastepujaco:

SUN:
uruchamiamy te aplikacje które powinny uruchamiac sie kazdorazowo kiedy bedziemy uruchamiac X Windows. Ustawiamy okienka w tych miejscach w których powinny sie pojawic, minimalizujemy do ikon aplikacje które powinny uruchomic sie jako zminimalizowane - porzadkujemy obiekty na ekranie tak, jak chcemy zeby sie ukazywaly po uruchomieniu X Windows
ustawiamy kursor myszki na pustym fragmencie ekranu, naciskamy prawy przycisk myszki. Z menu które sie pojawilo wybieramy Desktop a nastepnie - z pod menu - Save Workspace. Spowoduje to zapamietanie stanu naszego ekranu - poczawszy od nastepnego uruchomienia X Windows beda pojawiac sie w sposób w jaki je ustawilismy.

SGI:
zobacz opis sposobu zapamietywania ustawienia Desktopu dla origina 200

Cwiczenia:
znajdz nazwy programów graficznych na Twoim komputerze - wyswietl z kartoteki $OPENWINHOME/bin nazwy wszystkich programów zaczynajace sie od 'x'. Spróbuj uruchomic kilka z nich
spróbuj uruchomic program xclock (zegar) tak, by wyswietlal obraz na ekranie kolegi
poustawiaj obiekty na ekranie swojego komputera i zapamietaj ich ustawienie

Na podstawie: UNIX - kurs podstawowy (c) T.Kędzierski

quex, pon., 25/02/2008 - 01:26